"Si dormian capiar !" Als ik slaap kan ik gepakt worden

HMS WAKEFUL : Een oorlogsgraf van WOII voor de kust van Zeebrugge        

Tekst : Danny Moens

30 Mei 1940

Rond 00.30 am. nadert de H.M.S. Wakeful met een snelheid van 12 knopen de Kwintenbankboei. Het was al de tweede keer in 24 uur dat Kpt. Ralph Fisher met zijn schip een 650-tal soldaten kwam evacueren van de stranden te Duinkerke, de zo genaamde “Operatie Dynamo”.
Fisher was uiterst geconcentreerd en op zijn hoede. Hij had in de briefing het bericht gekregen dat Duitse Schnellbooten en U-boten de basis in Den Helder hadden verlaten richting Duinkerke

00.45 am. Niet ver van de Wakeful in het holst van de nacht vuurt de S-30 onder bevel van Oblt. Zum See Zimmermann 2 torpedo’s af.

Plots zien kapitein Fisher en zijn mannen die op de uitkijk staan 2 sporen van naderende torpedo’s in het nachtelijk oppervlaktewater. Als fluorescerende speerpunten komen de projectielen steeds dichterbij. De kapitein gaf direct het bevel om een ontwijkende koerscorrectie uit te voeren. Met succes! De eerste torpedo schoot rakelings langs de boeg voorbij. Maar helaas, de tweede torpedo sloeg meedogenloos midscheeps in. Destroyers of torpedobootjagers werden zeer licht gebouwd. Snelheid en wendbaarheid waren zeer belangrijk. Onmiddellijk brak de Wakeful in twee. Weinig opvarenden konden zich nog in veiligheid brengen. De meeste soldaten zaten overal verspreid benedendeks, geen enkele ruimte was onbemand. Elke plaats waar men kon zitten of liggen was benut. Vanaf het vertrek mocht niemand van Kpt. Fisher bovendeks komen, kwestie van stabiliteit voor het schip en voor de wendbaarheid van de wapens aan dek. Binnen de 20 seconden was het schip vergaan. Meer dan 700 mensen verloren het leven.Niemand kon ontsnappen langs de patrijspoorten, deze hadden slechts een diameter van 23 cm. Later werden de patrijspoorten breder gemaakt, nl. 55cm. Het duurde meer dan een half uur voor het eerste schip ter hulp kwam. Een 20-tal drenkelingen konden gered worden. Voor de rest kwam alle hulp te laat.
 

H.M.S. Wakeful in de haven van Duinkerke

19 Augustus 2010. Noordzee, Positie: N 51° 22’ 711 E 002° 43’ 350
Diepte: 28 meter. Duiktijd: 65 minuten.

In opdracht van het VIOE kreeg ik de kans om op de Wakeful te duiken. ( Vlaams Instituut voor onroerend erfgoed ) Het VIOE had heel de week de ‘Zeeleeuw’, een oceanografisch onderzoekschip van het VLIZ, behorende bij de DAB- vloot, ter beschikking. De ‘Zeeleeuw’ is het zusterschip van de ‘Cdt Fourcault’, de boot van Pim de Rhoodes.
Het is ongelooflijk wat voor mogelijkheden zo’n schip heeft. Een labo, meet- en staalafnameapparatuur, duikfaciliteiten, 2 Rib’s etc.)

We hadden heel de week gewacht op beter weer. Alle dagen was het meer dan 6 Beaufort. Vandaag ging de wind liggen. Bij het uitvaren werd al snel duidelijk dat de deining van de vorige dagen er nog serieus in zat. Tijdens de briefing worden de taken verdeeld. Steve Vervaacke, 3* duiker en verantwoordelijke van het Sea Life Center, is mijn duikmaat voor deze klus. We moeten bodemstalen nemen in het wrak en buiten het wrak. Op goed herkenbare plaatsen moeten we ‘ tag’s ‘ aanbrengen. Tag’s zijn plastieken genummerde labels. We krijgen ook een tekenplaat en een rolmeter mee om schetsen te maken en metingen te doen. Het wrak ligt in de vaarroute langs de Akkaertbank, er is ontheffing gegeven voor duikwerkzaamheden, het scheepvaartverkeer moet op een veilige afstand van ons schip blijven . In de verte zien we schepen van de Belgische Marine, zij houden een oogje in’t zeil.
Tijdens het dalen zien we al snel dat de zichtbaarheid niet zo denderend is, maximum 2 à 3 meter. Op de multibeamscan , tijdens de briefing, konden we duidelijk zien dat het wrak in twee was gebroken. Het voorschip en het achterschip liggen haaks tegenover elkaar. De meest uitstekende stukken van het schip zijn met kettingen in het begin van de jaren 2000 genivelleerd. Zo vormen ze geen gevaar meer voor de scheepvaart. We nemen snel de 2 stalen van het zand binnen en buiten het wrak. Hier en daar, aan opvallende punten, maken we de labeltjes vast. Plots komen we een torpedobuis tegen. Spijtig genoeg kon de Wakeful ze niet tijdig genoeg gebruiken om zich te verdedigen tegen de meedogenloze aanvallen van de Duitsers. Wat verder vinden we een koperen kubus met inscripties er op, vlug een schets maken! Het is zeer belangrijk om van elke handeling, elk herkenbaar punt, elk artefact een aantekening te maken op het plan van het wrak. Op die manier kunnen de volgende ploegen archeologen hopelijk iets doen met onze informatie. Zo valt de puzzel beetje bij beetje in elkaar, om op het einde van het project tot een mooi geheel te komen. Elke duiker schrijft nadien een grondig rapport op speciale formulieren. Alles wordt geïnventariseerd met alle mogelijke data erbij. Menselijke resten hebben we niet gezien. Je vraagt je af hoe het mogelijk is dat je nergens nog sporen van dit massagraf kunt terug vinden. Waarschijnlijk is alles weggeblazen door een jetflowhead die ooit gebruikt is op het wrak om het vaarwater te verdiepen.

Het was een zeer leerrijke en speciale duik. Afdalen op een wrak met een speciale geschiedenis is altijd een speciale duik. Zo’n duik doe je toch niet alle dagen en het geeft toch altijd een raar gevoel. Ooit zei een goede Amerikaanse vriend van mij: ‘Elke dag dat je iets nieuws leert of iets nieuws meemaakt, is een goede dag.’ Dit zijn de woorden van een oude, wijze man die mij steeds zijn bijgebleven.

Nachtelijke Noordzee, 30 Mei 1940, omstreeks 01.20 am

De bemanning van HMS. Gossamer redt een 15-tal drenkelingen. De drifter ‘Nautilus ‘ redt nog eens 6 overlevenden maar wordt nadien tijdens een luchtaanval gekelderd voor de kust van De Panne. De haringdrifter Comfort kan Kpt. Fisher en nog 15 andere mannen in veiligheid brengen. Direct verwittigt Fisher de andere boten van het potentieel gevaar. De HMS. Grafton, die op de plaats van de gezonken Wakeful was aangekomen, is het volgende slachtoffer van de dodelijke torpedo-aanvallen. De kracht van de 2 explosies in de Grafton was zo groot dat Kpt. Fisher van het dek van de Comfort werd geworpen. Voor de tweede maal deze nacht belandt hij in het water. Hij kan zich nog vastklampen aan een koord dat over de reling van de HMS. Comfort hing. Spijtig genoeg kan hij zijn grip op de koord niet houden en moet hij loslaten. Alsof het nog niet dramatisch genoeg was wordt de Comfort ook nog eens beschoten en geramd door de HMS. Lydd. De Comfort werd aanzien als een vijandelijk schip. Zelfs wanneer enkele opvarenden van de Comfort bij de aanvaring op het dek van de Lydd sprongen werden ze aangevallen met de bajonet. Pas dan besefte de commandant van de Lydd zijn grove vergissing. Onfortuinlijk werd Fisher niet opgemerkt door de reddingsschepen. Om 4 uur ’s morgens kan de pakketboot SS Malines bijna 800 mensen in veiligheid brengen. Om 4.30 u komen nog 5 torpedoboten vanuit Dover assistentie geven. Het zit Kpt. Fisher niet mee. Wederom ziet hij een van de schepen voor zijn ogen wegvaren. Pas in de vroege morgend worden Fisher en enkele overlevenden door een Noors schip gered. Uitgeput maar vastberaden eiste Fisher onmiddellijk om in Dover aan land gezet te worden. Hij wou direct zijn oversten verwittigen dat het mogelijk kon zijn dat belangrijke papieren en zeekaarten door het zinken van de Wakeful in handen waren gekomen van de vijand. De kranige kapitein werd later gedecoreerd met de ‘Distinguished Service Order’.

Technische gegevens van de Wakeful:

Type: stalen, britse destroyer van de Royal Navy
Wimpel: H 88
Kiellegging: 17.01.1917 Lancering: 06.10.1917 In dienst: 16.11.1917
Afm: l:104m br: 10m d: 3,6m brt: 1188
Max. snelheid: 34 knopen met 2 schroeven
Bemanning: 134
Bewapening: 4x 101,6 mm kanonnen, 2x 2-pounders AA, 3x 530 mm dubbele torpedobuizen

Bronnen:

Boek: Schatten en scheepswrakken, Dirk en Thomas Termote.
www.wrecksite.eu
www.navynews.co.uk

Links:
www.vioe.be
www.fourcault.be
www.vliz.be